Wandelen in de zunneschien; Veenhuizen op vrijdag

Tinie Veenstra heeft al sinds 1991 haar koffie- en theetuin Zunneschien in Veenhuizen. Zij kan veel vertellen over hoe het gevangenisdorp zich heeft ontwikkeld tot wat het nu is. Vanwege het 25-jarig bestaan mogen we bajesthee of bloemenzaadjes meenemen. Het is zo’n fijne plek om je wandeling te beginnen. Tiny heeft zoveel plezier in het runnen van de theetuin en de galerie van hobbyisten. En wat zo fijn is, er is koffie of thee, met zelfgebakken cake. Meer valt er niet te kiezen en dat is heerlijk in een wereld waar je voortdurend keuzes moet maken. Ga er vooral eens heen als je in Veenhuizen bent.

Een goed begin is het halve werk. Na dagen van hoosregens is het een verademing om weer eens zonder paraplu op pad te kunnen. Vanaf Zunneschien lopen we over de binnenplaats van het gevangenismuseum naar de Hoofdweg, waar we een bezoek brengen aan brouwerij Maallust; een succesverhaal. De bieren worden momenteel op 400 plekken in Nederland verkocht. Het is een bijzonder dorp dat Veenhuizen. Het was volledig zelfvoorzienend; een brouwerij, twee kerken, een verenigingsgebouw, sportvelden, tuinen en een zwembad. Een gesloten gemeenschap, waar je alleen in kwam als je aangemeld was als bezoeker.

Tussen 1818 en 1824 kocht de Maatschappij van Weldadigheid meer dan 2500 hectare in een gebied dat “Hollands Siberië” werd genoemd. Generaal van de Bosch, die net was teruggekeerd uit Indië en daar goed geboerd had, meende er de plek bij uitstek te hebben gevonden om de sociaal zwakkeren uit de samenleving een nieuwe kans te geven in Drenthe. Vanuit Amsterdam, gingen de landlopers en bedelaars, over de Zuiderzee naar de Kolonievaart in Veenhuizen, waar ze van boord gingen. Het werd niet echt een succes. Tucht en hard werken brachten niet wat Johannes van de Bosch zich had voorgesteld. Mensen kwamen niet meer weg uit Veenhuizen. In 1859 nam de Staat der Nederlanden de failliete boedel van de Maatschappij over en werden de gestichten omgevormd tot gevangenissen.

Soms ben je tijdens de wandeling even wat verder verwijderd van de gevangenissen. Tot er dan ineens weer gevaarlijke hekken en ongezellige gebouwen opdoemen. Het is niet alleen een groot openluchtmuseum, er worden nog altijd gedetineerden geplaatst. Misschien maakt dat deze omgeving ook wel zo interessant. De geschiedenis is nog heel dichtbij.
Ook de begraafplaats van Veenhuizen, bekend onder de naam, het Vierde Gesticht, is een bijzondere plek. Er liggen graven van overleden ambtenaren en hun familie. Achterop de begraafplaats staan in het gras honderden kruisen en paaltjes met letters NH of RK en een rijnummer. Ze zijn van de Nederlands-hervormde resp. rooms-katholieke verpleegden, zoals de landlopers en bedelaars genoemd werden. De doden van voor 1875 kregen niet eens een eigen graf. Zij kwamen in massagraven.  Klik hier voor interessante informatie over de begraafplaats van Veenhuizen.
De Knapzakroute Veenhuizen, die vandaag dient als leidraad voor mijn wandeling, blijft een afwisselende route, voor mensen die houden van een combi van natuur en cultuur en geschiedenis. En hoewel ik in Veenhuizen werk, blijf ik de omgeving prachtig en het verhaal van Veenhuizen boeiend vinden. Met de leuke groep wandelaars die ik vandaag meeneem beleef ik een topdag in het “Pauperparadijs”.

Advertenties